स्मार्ट सहर

Digital Handwritten Lesson

स्मार्ट सहर र सेक्युरिटी क्यामेरा | New Millennium Academy
New Millennium Academy · Birauta, Pokhara-17
स्मार्ट सहर र सेक्युरिटी क्यामेरा
कक्षा ८ पोखराको सेरोफेरो वि.सं. २०८३
१

स्मार्ट सहर भनेको के हो ?

आधुनिक प्रविधि, सूचना प्रणाली र डिजिटल सेवाहरू प्रयोग गरेर नागरिकलाई सहज, सुरक्षित र प्रभावकारी सेवा प्रदान गर्ने सहरलाई स्मार्ट सहर (Smart City) भनिन्छ।

स्मार्ट सहरमा प्रविधिको प्रयोग गरी यातायात, सुरक्षा, ऊर्जा, स्वास्थ्य, शिक्षा, प्रशासन र सेवा प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाइन्छ।

२

स्मार्ट सहरको अवधारणा (Concept)

मुख्य उद्देश्यहरू
  1. नागरिकको जीवनस्तर सुधार गर्नु
  2. सेवा छिटो र सजिलो बनाउनु
  3. प्रविधिको प्रयोग गरेर शहर व्यवस्थापन गर्नु
  4. सुरक्षित र स्वच्छ वातावरण बनाउनु
स्मार्ट सहर हुनका लागि आवश्यक कुराहरू
  • प्रविधिको प्रयोग (डिजिटल सेवा, इन्टरनेट, सूचना प्रणाली)
  • सुरक्षा व्यवस्था (CCTV क्यामेरा, ट्राफिक व्यवस्थापन)
  • स्मार्ट यातायात प्रणाली (ट्राफिक नियन्त्रण, स्मार्ट पार्किङ)
  • डिजिटल सेवा (अनलाइन सेवा, ई–गभर्नेन्स)
  • स्वच्छ वातावरण (फोहोर व्यवस्थापन, हरियाली)
  • ऊर्जा व्यवस्थापन (स्मार्ट लाइट, ऊर्जा बचत)
  • शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा (डिजिटल शिक्षा, आधुनिक अस्पताल)
३

CCTV, IP Camera, DVR, NVR

स्मार्ट सहर सुरक्षा क्यामेरा प्रणाली

स्मार्ट सहरमा सुरक्षा क्यामेरा प्रणालीको उदाहरण

📷

CCTV

Closed Circuit Television

कुनै स्थानको निगरानी (Monitoring) गर्ने क्यामेरा प्रणाली। सडक, बैंक, कार्यालय, विद्यालयमा प्रयोग।

🌐

IP Camera

Internet Protocol Camera

इन्टरनेट प्रयोग गरेर भिडियो रेकर्ड गर्ने क्यामेरा। स्मार्ट सिटी र ट्राफिक निगरानीमा प्रयोग।

💾

DVR

Digital Video Recorder

CCTV क्यामेराबाट आएको भिडियो रेकर्ड र सुरक्षित राख्ने उपकरण। कोएक्सियल तार प्रयोग गर्छ।

🖥️

NVR

Network Video Recorder

IP Camera बाट आएको भिडियो रेकर्ड गर्ने उपकरण। इन्टरनेट नेटवर्कमा आधारित, उच्च गुणस्तर।

NVR र DVR तुलना
विशेषता DVR (डिजिटल भिडियो रेकर्डर) NVR (नेटवर्क भिडियो रेकर्डर)
क्यामेराको प्रकार एनालग क्यामेरा प्रयोग गर्छ। आईपी (IP) क्यामेरा प्रयोग गर्छ।
प्रविधि भिडियो रेकर्डरमै प्रोसेस हुन्छ। भिडियो क्यामेरामै प्रोसेस भएर रेकर्डरमा आउँछ।
तार (Cable) कोएक्सियल (Coaxial) तार। इथरनेट (Ethernet) वा वाइफाइ।
भिडियो गुणस्तर तुलनात्मक रूपमा कम Quality। उच्च Quality Video।
४

स्मार्ट सहरमा सेक्युरिटी क्यामेराको प्रयोग

प्रयोग
  • ट्राफिक निगरानी
  • अपराध नियन्त्रण
  • दुर्घटना पहिचान
  • सार्वजनिक सुरक्षा
आवश्यकता
  • शहरलाई सुरक्षित बनाउन
  • अपराध घटाउन
  • ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न
  • आपतकालीन घटना पहिचान गर्न

अभ्यास समाधान — भाग क

(पुरानो पाठ्यपुस्तक अनुसार)

प्रश्न १

अति छोटो उत्तर K

(क) स्मार्ट सहर कस्तो सहर हो ?
आधुनिक सूचना र सञ्चार प्रविधिको प्रयोग गरेर नागरिकको जीवनस्तर उकास्ने र सहरका सेवा-सुविधाहरूलाई व्यवस्थित बनाइएको सहर नै स्मार्ट सहर हो।
(ख) सेक्युरिटी क्यामेरा भनेको के हो ?
कुनै पनि निश्चित ठाउँको गतिविधि निगरानी गर्न, रेकर्ड गर्न र सुरक्षा प्रदान गर्न प्रयोग गरिने इलेक्ट्रोनिक उपकरणलाई सेक्युरिटी क्यामेरा भनिन्छ।
(ग) सेक्युरिटी क्यामेराका उदाहरण के के हुन् ?
यसका उदाहरणहरूमा CCTV Camera, IP Camera, डोम क्यामेरा, र बुलेट क्यामेरा आदि पर्दछन्।
(घ) सेक्युरिटी क्यामेरा कहाँ प्रयोग गरिन्छ ?
सेक्युरिटी क्यामेरा घर, कार्यालय, बैंक, सडक, सपिङ मल र सार्वजनिक स्थलहरूमा सुरक्षा र निगरानीका लागि प्रयोग गरिन्छ।
(च) NVR मा कस्ता सुविधा प्राप्त हुन्छन् ?
NVR मा उच्च गुणस्तरको डिजिटल भिडियो रेकर्डिङ, रिमोट एक्सेस (टाढैबाट हेर्न मिल्ने), र धेरै फुटेज भण्डारण गर्ने सुविधाहरू प्राप्त हुन्छन्।
प्रश्न २

छोटो उत्तर U

(क) पूरा रूप लेख्नुहोस् : CCTV, IP, NVR, DVR
CCTV: Closed Circuit Television (क्लोज्ड सर्किट टेलिभिजन)
IP: Internet Protocol (इन्टरनेट प्रोटोकल)
NVR: Network Video Recorder (नेटवर्क भिडियो रेकर्डर)
DVR: Digital Video Recorder (डिजिटल भिडियो रेकर्डर)
(ख) स्मार्ट सहर बन्न के कस्ता कुराहरूको आवश्यकता पर्छ ?
स्मार्ट सहर बन्न मुख्यतया उच्च गतिको इन्टरनेट कनेक्टिभिटी, सूचना प्रविधिमा आधारित सरकारी सेवा (E-Governance), व्यवस्थित यातायात प्रणाली, फोहोरमैलाको आधुनिक व्यवस्थापन, र नागरिकहरूको सुरक्षाका लागि अत्याधुनिक डिजिटल संयन्त्रको आवश्यकता पर्छ।
(ग) स्मार्ट सहरमा सेक्युरिटी क्यामेरा प्रयोगका आवश्यकता उल्लेख गर्नुहोस्।
स्मार्ट सहरमा अपराध नियन्त्रण गर्न, ट्राफिक व्यवस्थापनलाई स्वचालित बनाउन, सार्वजनिक सम्पत्तिको सुरक्षा गर्न र आपतकालीन अवस्थामा छिटो उद्धार कार्यमा सहयोग पुर्‍याउन सेक्युरिटी क्यामेराको आवश्यकता पर्दछ।
(घ) NVR र DVR मा फरक छुट्याउनुहोस्।
विशेषता DVR NVR
क्यामेराको प्रकार एनालग क्यामेरा प्रयोग गर्छ। आईपी (IP) क्यामेरा प्रयोग गर्छ।
प्रविधि रेकर्डरमै प्रोसेस हुन्छ। क्यामेरामै प्रोसेस भएर रेकर्डरमा आउँछ।
तार (Cable) कोएक्सियल (Coaxial) तार। इथरनेट (Ethernet) वा वाइफाइ।
प्रश्न ३

लामो उत्तर HA

(क) 'सेक्युरिटी क्यामेराको प्रयोगले स्मार्ट सहर निर्माणमा सहयोग गर्दछ।' यस भनाइलाई पुष्टि गर्नुहोस्।
सेक्युरिटी क्यामेरा स्मार्ट सहरको तेस्रो आँखा जस्तै हो। यसले निम्न कारणहरूले स्मार्ट सहर निर्माणमा सहयोग गर्दछ:
  1. अपराध न्यूनीकरण: सहरका कुनाकुनामा क्यामेरा हुँदा अपराधीहरू डराउँछन् र अपराध भइहालेमा पनि दोषीलाई सजिलै पत्ता लगाउन सकिन्छ।
  2. स्वचालित ट्राफिक प्रणाली: क्यामेराको मद्दतले ट्राफिक जामको अनुगमन गर्ने र नियम मिच्ने सवारी साधनलाई स्वचालित रूपमा जरिवाना गर्ने प्रणाली विकास गर्न सकिन्छ।
  3. सार्वजनिक सुरक्षा: महिला, बालबालिका र जेष्ठ नागरिकहरूको सुरक्षाका लागि सहरका संवेदनशील ठाउँहरूमा क्यामेराको निगरानीले सुरक्षित वातावरण निर्माण गर्छ।
  4. तथ्याङ्क सङ्कलन: सहरमा मानिसहरूको चहलपहल र भीडभाडको विश्लेषण गरी सहरको योजना बनाउन यसले मद्दत पुर्‍याउँछ।
(ख) आजभोलि 'IP Camera with NVR Setup' को प्रयोग हुनुका कारणहरूको वर्णन गर्नुहोस्।
'IP Camera with NVR Setup' आधुनिक र बढी प्रभावकारी हुनुका कारण यसको प्रयोग बढ्दै गएको छ:
  • उच्च गुणस्तर (High Resolution): आईपी क्यामेराले एनालग क्यामेराको तुलनामा धेरै स्पष्ट र उच्च गुणस्तरको तस्बिर तथा भिडियो खिच्दछ।
  • सजिलो जडान: एउटै नेटवर्क केबलबाट पावर र डाटा दुवै जाने (PoE) हुनाले तारको झन्झट कम हुन्छ।
  • रिमोट एक्सेस: संसारको जुनसुकै कुनाबाट मोबाइल वा कम्प्युटरको माध्यमले लाइभ फुटेज हेर्न र क्यामेरा नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।
  • लचिलोपन: इन्टरनेटको माध्यमबाट टाढा टाढाका क्यामेरालाई पनि एउटै NVR मा जोड्न सकिन्छ।
प्रश्न ४

छलफल / विश्लेषण A

(क) पोखरा महानगरपालिकालाई सेक्युरिटी क्यामेराबाट निगरानी गर्न मुख्य कुन कुन ठाउँमा क्यामेराको प्रयोग गर्नु आवश्यक हुन्छ ? कारणसहित लेख्नुहोस्।
पोखराको सुरक्षा र व्यवस्थापनका लागि निम्न ठाउँमा क्यामेरा आवश्यक छ:
  • पर्यटकीय क्षेत्र (लेकसाइड): पर्यटकहरूको सुरक्षा र रात्रिकालीन गतिविधिको निगरानी गर्न।
  • मुख्य चोकहरू (महेन्द्रपुल, पृथ्वीचोक, अमरसिंह चोक): ट्राफिक व्यवस्थापन र भीडभाड नियन्त्रण गर्न।
  • प्रवेश नाकाहरू (मुग्लिन-पोखरा र सिद्धार्थ राजमार्ग): सहरभित्र छिर्ने सवारी साधन र शंकास्पद व्यक्तिहरूको रेकर्ड राख्न।
  • सरकारी कार्यालय र बैंकहरू: महत्वपूर्ण कागजात र आर्थिक कारोबारको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न।
(ख) सेक्युरिटी क्यामेराको प्रयोगमा देखिएका चुनौतीहरूको सूची बनाउनुहोस्।
  • व्यक्तिगत गोपनीयता (Privacy): क्यामेराको दुरुपयोग भएमा मानिसहरूको निजी जीवनमा हस्तक्षेप हुन सक्छ।
  • मर्मत सम्भार: धुलो, पानी र प्राविधिक गडबडीका कारण क्यामेराहरू बिग्रिरहने र नियमित मर्मतको आवश्यकता पर्ने।
  • विद्युत र इन्टरनेटको निर्भरता: निरन्तर बिजुली र उच्च गतिको इन्टरनेट नहुँदा क्यामेराले काम नगर्ने।
  • डाटा सुरक्षा: रेकर्ड गरिएका भिडियोहरू ह्याक हुने वा चोरी हुने जोखिम रहनु।

अभ्यास समाधान — भाग ख

(नयाँ पाठ्यपुस्तक अनुसार)

प्रश्न १

अति छोटो उत्तर K

(क) स्मार्ट सहर कस्तो सहर हो ?
आधुनिक प्रविधि प्रयोग गरी व्यवस्थापन गरिएको सहरलाई स्मार्ट सहर भनिन्छ।
(ख) सेक्युरिटी क्यामेरा भनेको के हो ?
सुरक्षा तथा निगरानीका लागि प्रयोग गरिने Camera लाई सेक्युरिटी क्यामेरा भनिन्छ।
(ग) सेक्युरिटी क्यामेराका उदाहरण के के हुन् ?
CCTV Camera, IP Camera आदि।
(घ) सेक्युरिटी क्यामेरा कहाँ प्रयोग गरिन्छ ?
घर, विद्यालय, बैंक, कार्यालय, पसल तथा सार्वजनिक स्थानमा प्रयोग गरिन्छ।
(ङ) NVR मा कस्ता सुविधा प्राप्त हुन्छन् ?
Video Recording, Remote Monitoring र Data Storage सुविधा प्राप्त हुन्छ।
प्रश्न २

छोटो उत्तर U

(क) पूरा रूप लेख्नुहोस् : CCTV, IP, NVR, DVR
CCTV = Closed Circuit Television
IP = Internet Protocol
NVR = Network Video Recorder
DVR = Digital Video Recorder
(ख) स्मार्ट सिटी बन्न कस्ता कुराहरूको आवश्यकता पर्छ ?
स्मार्ट सिटी बन्न आधुनिक प्रविधि, Internet, सुरक्षा प्रणाली, राम्रो यातायात, स्वच्छ वातावरण तथा डिजिटल सेवा आवश्यक पर्छ।
(ग) स्मार्ट सहरमा सेक्युरिटी क्यामेराको प्रयोग आवश्यकताको उल्लेख गर्नुहोस्।
स्मार्ट सहरमा सुरक्षा कायम गर्न, अपराध नियन्त्रण गर्न, ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न तथा सार्वजनिक गतिविधि निगरानी गर्न सेक्युरिटी क्यामेरा आवश्यक हुन्छ।
(घ) NVR र DVR मा फरक छुट्याउनुहोस्।
NVRDVR
IP Camera सँग काम गर्छ। Analog Camera सँग काम गर्छ।
Network मार्फत Data पठाउँछ। Cable मार्फत Data पठाउँछ।
उच्च Quality Video हुन्छ। तुलनात्मक रूपमा कम Quality हुन्छ।
प्रश्न ३

लामो उत्तर HA

(क) 'सेक्युरिटी क्यामेराको प्रयोगले स्मार्ट सहर निर्माणमा सहयोग गर्छ।' यस भनाइलाई पुष्टि गर्नुहोस्।
सेक्युरिटी क्यामेराले स्मार्ट सहर निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसले सार्वजनिक स्थान, सडक, कार्यालय, विद्यालय तथा अन्य क्षेत्रमा निगरानी राख्न मद्दत गर्छ। अपराध नियन्त्रण गर्न, चोरी रोक्न र ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न यसको प्रयोग गरिन्छ। कुनै दुर्घटना वा आपराधिक घटना भएमा Video Record प्रमाणका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसले नागरिकलाई सुरक्षित महसुस गराउँछ र सहरलाई व्यवस्थित बनाउन सहयोग पुर्‍याउँछ। त्यसैले सेक्युरिटी क्यामेराको प्रयोग स्मार्ट सहर निर्माणका लागि आवश्यक मानिन्छ।
(ख) आजभोलि 'IP Camera with NVR Setup' को प्रयोग हुनका कारणहरूको वर्णन गर्नुहोस्।
आजभोलि IP Camera with NVR Setup धेरै प्रयोग हुने गरेको छ। किनभने यसले उच्च गुणस्तरको Video प्रदान गर्छ। Internet मार्फत टाढाबाट पनि Mobile वा Computer प्रयोग गरेर निगरानी गर्न सकिन्छ। यसमा Data सुरक्षित रूपमा Store गर्न सकिन्छ। धेरै Camera हरू सजिलै Connect गर्न सकिने भएकाले ठूलो क्षेत्र निगरानी गर्न उपयुक्त हुन्छ। साथै Installation र Management पनि सजिलो भएकाले यसको प्रयोग बढ्दो छ।

परियोजना कार्य

Project Work

१. तपाईंको विद्यालयमा सेक्युरिटी क्यामेराको प्रयोग भएको छ कि छैन ? यदि प्रयोग भएको छ भने कहाँ कहाँ प्रयोग भएको छ, कुन प्रकारको क्यामेरा र प्रविधि प्रयोग भएको छ, यसले के फाइदा पुर्‍याएको छ ?
हाम्रो विद्यालयमा सेक्युरिटी क्यामेरा प्रयोग गरिएको छ। विद्यालयको मुख्य गेट, कार्यालय, कक्षा कोठा, पुस्तकालय तथा खेल मैदानमा Camera राखिएको छ। CCTV तथा IP Camera प्रयोग गरिएको छ। यसले विद्यालयको सुरक्षा बढाएको छ, विद्यार्थीको गतिविधि निगरानी गर्न सजिलो भएको छ र चोरी तथा अनुशासनहीन कार्य नियन्त्रण गर्न मद्दत पुगेको छ।
२. यदि तपाईंको विद्यालयमा सेक्युरिटी क्यामेरा प्रयोग भएको छैन भने यसको आवश्यकता देखाउँदै व्यवस्थापन समितिलाई निवेदन तयार गर्नुहोस्।
श्री विद्यालय व्यवस्थापन समिति,
विषय: विद्यालयमा सेक्युरिटी क्यामेरा जडान सम्बन्धमा।

महोदय,
हाम्रो विद्यालयको सुरक्षा व्यवस्था अझ प्रभावकारी बनाउन विद्यालय परिसरमा सेक्युरिटी क्यामेरा जडान गर्न आवश्यक भएकोले यो निवेदन पेश गरेको छु। Camera जडान गर्दा विद्यार्थी तथा शिक्षकको सुरक्षा बढ्ने, चोरी तथा अनुशासनहीन गतिविधि नियन्त्रण हुने र विद्यालय व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्नेछ। त्यसैले विद्यालयमा आवश्यक स्थानहरूमा सेक्युरिटी क्यामेरा जडान गरिदिनुहुन अनुरोध गर्दछु।

धन्यवाद।
← Return to Chapter

Course material curated by Mr. Nripendraswar Acharya